Tolke en die taaldebat

NÁ Vredenheim se Taalberaad, besprekings oor Afrikaans in universiteite, nóg praatjies en nóg konferensies, het die Universiteit van Stellenbosch uiteindelik ingegee en ’n mosie aanvaar om ’n tolkdiens te begin ondersoek.

Ek is natuurlik eensydig as dit by dié kwessie kom.

As ’n oud-Puk het ek langs Zoeloe-, Tswana- en Xhosa-studente in klasse gesit en hulle kon verstaan wat aangaan omdat die tolk deur die gehoorbuis in hul taal gepraat het. Of ten minste in Engels.

Die US het egter vasgesteek die T-opsie – twee tale in een klas, helfte Afrikaans, helfte Engels. Ongelukkig het die klasse dan dikwels oorgeslaan na net Engels en moes die Afrikaanse studente sukkel om by te bly.

Die twee studenteverenigings wat baklei vir Afrikaans, Adam Tas en die Tygerbergers vir die Behoud van Afrikaans (TBAK), het volgehou dat hulle tolkdienste wil hê. Hulle het gesien dit werk elders, en dit sou beteken dat hulle steeds in hul moedertaal onderrig kan ontvang.

Die US se ingenieursfakulteit het die taak in eie hande geneem. Hulle het ’n tolkdiens ingespan en die studente meen dit werk, selfs in ’n gespesialiseerde vakgebied soos ingenieurswese, wat deurtrek is van talle tegniese terme.

Nou het die bestuur van die US-bestuur ook op die wa gespring met die besef dat dit moontlike ’n oplossing vir teenkanting teen die T-opsie kan wees en ’n mosie aanvaar om dit te toets.

By die Vredenheim-beraad het die vise-kanselier van die Noordwes Universiteit, dr. Theuns Eloff, beaam dat die implementering van ’n tolkdiens, soos dié op die Puk, heelwat gaan kos.

Wanneer daar egter gekyk word na die universiteit se jaarlikse uitgawes, beslaan dit slegs ’n fraksie daarvan. En as die sisteem eers in plek is, is die bedryfskoste minimaal.

Ek is baie bly vir die toekomstige Maties. Nou hoef die Xhosa-outjie nie meer voort te sukkel in Afrikaans nie, maar kan die lesing volg in Engels en hopelik later Xhosa, terwyl die Afrikaanse studente steeds trots Afrikaans kan wees. Die bestuur van die US klink nog skepties, maar tyd sal wel leer of die stelsel werklik suksesvol is.

Maar soos ek sê, ek is mos ietwat eensydig.

Gebroke families en die wrede sirkel

Vandag was een van daardie stadiger dae. Ek het heeldag rondgehardloop tussen ‘n simposium wat by die universiteit aangebied is oor gesinsgeweld se die nuutste navorsing in Suid-Afrika en die kantoor waar ek naarstigtelik probeer het om my laaste stories klaar te maak voor deadline.

Dit beteken natuurlik dat ek niks ordentlik kon doen nie, en al die interessante dele van die simposium misgeloop het… ai…

Vandag is die eerste dag van 16 dae se aktivisme teen geweld teen vroue en kinders. Op 25 November elke jaar word dié saak wêreldwyd aangespreek. Konferensies word gehou en idees uitgedink, navorsing word gedeel. En so probeer ons die geveg teen gesinsgeweld veg.

Maar aan die einde van die dag is die skuilings en tronke vol – gebroke vroue en hul kinders moet jarelange hulp kry om net weer normaal te kan leef, dis nou die wat wel oorleef, en die mans dien hul straf agter tralies.

Een van die vroue, Shanaaz Mathews, by die simposium het navorsing gedoen onder 20 mans wat óf hul girlfriends óf hul vroue vermoor het. Sy het met elkeen in die tronk gaan praat oor sy verlede en sy hede, hoe hy voel oor sy ma en sy pa en hoekom hy gedoen het wat hy gedoen het.

Meeste van dié mans, wat strek oor al die rasse-groepe, het voor die dood van hul vroulike helf reeds ‘n rekord vir geweldadige gedrag geopenbaar. Ek wou natuurlik vra hoe de joos hulle uitgelaat kon word. Hulle het ook almal probleme met hul pa’s (meeste in elk geval) wat nie teenwoordig was nie. Van hulle is oorlede, ander het hulle nooit geken nie en ander se pa’s was tuis maar nie regtig teenwoordig nie, of uitermatig geweldadig.

Meeste van hulle beskryf hul ma’s as goeie mense, wat hul slegs gedissiplineer het wanneer hulle verkeerd was. Die hoeveelheid geweld is natuurlik iets waaroor ‘n mens moet wonder. Baie vrouens is self bekend vir hul geweldadigheid.

Aan die einde van die dag is daar ‘n klomp mense daar buite, meeste van hulle getraumatiseer deur hul verlede, wat weer hul kinders traumatiseer. Hul maak hul eie eggenote dood. Die persoon vir wie jy die liefste moet wees.

Dit maak my ongelooflik hartseer. Soos die seun wat sy sussies en sy boetie verkrag het omdat hy kwaad was dat hulle sy pa toegesluit het nadat hy dieselfde gedoen het.

Weet ouers nie wat hulle doen nie? Weet hulle nie dat dit nie net hul eie lewens raak nie? Wanneer geweld só wyd begin uitkring dan moet ‘n mens begin wonder.

Die navorsers hou vol dat vroue wat deur hul mans of boyfriends aangerand word moet aandring op ‘n aborsie. Termination of pregnancy, om dit mooi sag te stel. Mens kon sien hoe van die mense in die gehoor hulself moes inhou om nie te protesteer nie.

Nou vra ek jou, as jy uit só huis kom, en in só huis in trou, wie is die mense buitekant jou omstandighede om te besluit wat die regte keuse is vir jou. Almal wat so hard probeer om aborsie teen te staan het verseker nog nie ‘n gebroke vrou, sonder geld, sonder ‘n man, net met ‘n plastieksakkie in die hand, gesien nie.

Judge jy maar self.