Bruingebrand, soos die Kalahari se woestyne, die wit man wat baklei vir die Khoisan se mense. Vol stories oor die geskiedenis van dié stamme wat eintlik lankal vergete is.
Hy is een van die eerste wit mans om ingelyf te word by die Khoisan as een van hulle. Nadat hy sy nasate gaan opsoek het, het hy geleer dat sy stammoeder in Suid-Afrika ‘n Khoisan van die Kaap was. Daar waar hy nou in die Oos-Kaap woon, veg hy nou vir die erfenis van dié mensies.
Hy vertel van hul waardes, hul geskiedenis, hul geloof en hul tradisies. Hy vertel hoe die toordokters sekere dinge net weet, en hoe die mense glo dat die geeste by sekere poele loop. Hy vertel van die groep mense wat uitgelaat word uit die kleurryke kombinasie van mense in die land.
Die Khoisan het nog altyd aan die kortste ent getrek. Hulle is nie wit óf swart genoeg om regtig aan een kant van die draad te staan nie, en alhoewel hulle in die apartheids-era ook gemarginaliseer was, trek hulle vandag steeds aan die kortste ent.
Dit het dié groep mense nou aangespoor om te begin veg vir wat aan hulle behoort. Die stukke grond waar dele van hul geskiedenis weggesteek lê word nou tot in ‘n mate beskerm en dis waar die wit man met die stories inkom, as die woordvoerder vir die Gamtkwa Khoisan stam.
Een van die belangrikste stories is natuurlik dié van Saartjie Baartman (1789 – 29 December 1815). ‘n Paar jaar terug is Sarah Baartman se oorblyfsels teruggebring na Suid-Afrika en sy is ter ruste gelê naby haar geboorteplek in die Oos-Kaap, maar die verhaal wat dit vooruitloop is ‘n hartseer een.
Saartjie was ‘n weeskind. Haar ouers is vermoor in ‘n kommando-aanval, en sy het ‘n slaaf geword aan een van die boere wat in die area gebly het se huise.
Haar vreemde voorkoms, die groot boude en oormatige geslagsdele, het haar eienaar se broer die idee gegee om haar oorsee te stuur met die belofte dat sy ryk sou word. In 1810 het sy vertrek na Londen, op die ouderdom van 21, en tentoongestel aan die publiek sodat hulle haar vreemde voorkoms kon bewonder. Sy was later gedoop as die “Hottentot Venus”, maar vir alle doeleindes was sy ‘n frats en ‘n grap wat soos ‘n kreatier in ‘n dieretuin uitgestal is.
‘n Tyd daarna is sy verkoop aan ‘n Fransman. In Frankryk moes sy weer haarself uitstal sodat mense haar vreemde voorkoms kon aanskou.
Toe dit vir die Franse afgesaag raak, het sy hewig begin drink en haarself onderhou deur prostitusie. Sy is op die ouderdom van 25 dood in Frankryk. Ná haar dood is haar oorblyfsels, selfs haar gepreserveerde geslagsdele, uitgestal in die Musée de l’Homme in Parys, maar is later verwyder. ‘n Namaaksel van die oorblywenis is egter nog vir twee jaar later uitgestal.
Ná die val van apartheid in Suid-Afrika het die nuwe ANC prsident, Nelson Mandela, aangedring dat haar oorblyfsels teruggestuur word na haar tuisland. Na vele onderhandelinge het Frankryk ingegee en op 9 August 2002 on Vergaderingskop, net buite Hankey in die Oos-Kaap, neergelê.
Dit was die eerste Khoisan begrafnis waar die wit man betrokke was. Sedertdien het hy drie ander geraamtes uit die pad van die stootskrapers gered en op veilige plekke laat begrawe.
Om sy arm het hy vier armbande. Dit is vir elkeen van die beendere wat hy ter ruste gelê het. Die armbande is gemaak uit ‘n tipe riet wat sag en maklik om jou arm vou, en wanneer dit droog word hard word. ‘n Khoisan tradisie wat hy volhou ter ere van die mense.
Vandag is daar ‘n hele groep mense wat betrokke raak by die beweging. Hulle leer weer die klik-klak taal van die ou-tyd aan, doen die danse wat diere na-aap, lees die werke van die mense wat in daardie tyd geleef het, en baklei vir die grond waar hul erfenis ‘n merk gemaak het.
Sterk staan die wit man, met die bruigebrande vel, tussen die mense. Sý mense.